नाशिक (Nashik): मुंबई-नागपूर समृद्धी महामार्गाला समांतर नवीन समर्पित रेल्वे मालवाहतूक मार्ग उभारणे शक्य आणि आर्थिकदृष्ट्या व्यवहार्य आहे का, याची रेल्वेकडून तपासणी सुरू करण्यात आली आहे. देशातील प्रस्तावित तिसऱ्या डेडिकेटेड फ्रेट कॉरिडॉरच्या (DFC) महाराष्ट्रातील मार्गाची अलाइनमेंट, आर्थिक व्यवहार्यता आणि संभाव्य फायदे-तोटे तपासले जात असल्याची माहिती रेल्वेच्या सूत्रांनी दिली.
सध्याच्या नियोजनानुसार हा मार्ग केवळ मालवाहतुकीसाठी वापरला जाणार असून प्रवासी रेल्वेगाड्यांना त्यावर वाव नसेल. हा पर्याय प्रत्यक्षात आल्यास समृद्धी महामार्गाला रेल्वे मालवाहतुकीची जोड मिळण्यासह मुंबई-नागपूर आणि उत्तर महाराष्ट्रातील मालवाहतूक अधिक सक्षम होण्याची शक्यता आहे.
यंदाच्या केंद्रीय अर्थसंकल्पात देशातील तिसऱ्या डेडिकेटेड फ्रेट कॉरिडॉरची घोषणा करण्यात आली आहे. प्रस्तावित मार्ग पश्चिम बंगालमधील दानकुनीपासून सुरू होऊन झारखंड, छत्तीसगड आणि महाराष्ट्रातून वाढवण बंदरमार्गे गुजरातपर्यंत जाणार आहे. महाराष्ट्रातील कॉरिडॉर समृद्धी महामार्गाला समांतर नेणे कितपत फायदेशीर ठरेल, याचा सध्या अभ्यास केला जात आहे.
सध्या २,८४३ किलोमीटरचे नेटवर्क
देशात सध्या ईस्टर्न आणि वेस्टर्न असे दोन प्रमुख डेडिकेटेड फ्रेट कॉरिडॉर विकसित होत आहेत. ईस्टर्न DFC सुमारे १,३३७ किलोमीटरचा असून न्यू सहनेवाल ते सोननगरदरम्यान आहे. वेस्टर्न DFC सुमारे १,५०६ किलोमीटरचा असून दादरी ते जवाहरलाल नेहरू पोर्टला जोडतो. दोन्ही कॉरिडॉरचे एकत्रित जाळे सुमारे २,८४३ किलोमीटरचे आहे.
नाशिकच्या शेतीमाल वाहतुकीला फायदा अपेक्षित
समृद्धी महामार्गाला समांतर मालवाहतूक रेल्वे मार्ग उभारल्यास शेतीमाल आणि औद्योगिक उत्पादनांची वाहतूक कमी वेळेत करता येऊ शकते. रस्त्यावरील मालवाहतुकीचा भार, वाहतुकीसाठी लागणारा वेळ आणि खर्च कमी होण्याचीही अपेक्षा व्यक्त करण्यात आली आहे.
नाशिकमधून द्राक्षे, कांदा आणि अन्य कृषी उत्पादने देशातील विविध बाजारपेठांमध्ये पाठवली जातात. समर्पित मालवाहतूक मार्गामुळे हा शेतीमाल दूरच्या बाजारपेठांपर्यंत अधिक कार्यक्षमतेने पोहोचवता आल्यास शेतकरी आणि कृषी निर्यातदारांना फायदा होण्याची शक्यता आहे. उत्तर महाराष्ट्रातील कच्चा माल आणि तयार औद्योगिक उत्पादनांच्या वाहतुकीलाही या मार्गाचा उपयोग होऊ शकतो.
भुसावळ-मनमाडदरम्यान अतिरिक्त मार्ग
दरम्यान, भुसावळ ते मनमाडदरम्यान तिसरा आणि चौथा रेल्वे मार्ग तयार करण्यात आला आहे. मनमाडहून नाशिकमार्गे मुंबईपर्यंत भूसंपादनाची प्रक्रिया सुरू आहे.
सिंहस्थ कुंभमेळ्याच्या पार्श्वभूमीवर देवळाली, नाशिक रोड, ओढा, खेरवाडी आणि कसबे सुकेणे स्थानकांदरम्यान तिसऱ्या व चौथ्या मार्गाचे काम सुरू आहे. कुंभमेळ्यानंतर या अतिरिक्त मार्गांचा DFCच्या मालवाहतुकीसाठी वापर करण्याचे नियोजन असल्याची माहिती रेल्वे सूत्रांनी दिली.
Key Points
समृद्धी महामार्गाला समांतर मालवाहतूक रेल्वे मार्गाची व्यवहार्यता तपासणी सुरू
प्रस्तावित मार्ग देशातील तिसऱ्या डेडिकेटेड फ्रेट कॉरिडॉरचा भाग
महाराष्ट्रातील अलाइनमेंटसह आर्थिक फायदे आणि तोट्यांचा अभ्यास
सध्याच्या नियोजनानुसार कॉरिडॉरचा वापर केवळ मालवाहतुकीसाठी
दानकुनी ते गुजरात असा प्रस्तावित तिसऱ्या कॉरिडॉरचा मार्ग
देशातील दोन विद्यमान DFCचे एकत्रित जाळे २,८४३ किलोमीटरचे
नाशिकच्या द्राक्षे, कांदा आणि अन्य शेतीमाल वाहतुकीला फायदा अपेक्षित
उत्तर महाराष्ट्रातील औद्योगिक मालवाहतूक अधिक कार्यक्षम होण्याची शक्यता
भुसावळ ते मनमाडदरम्यान तिसरा आणि चौथा रेल्वे मार्ग तयार
नाशिक परिसरातील अतिरिक्त मार्गांचा पुढे DFCसाठी वापर करण्याचे नियोजन