मुंबई (Mumbai) : मुंबईतील पायाभूत सुविधांच्या विकासाला गती देण्यासाठी मुंबई महापालिका ९,५०० कोटी रुपयांचा म्युनिसिपल बाँड कार्यक्रम सुरू करणार आहे. या माध्यमातून बाजारातून भांडवल उभारून शहरातील प्रमुख पायाभूत सुविधा प्रकल्पांना निधी उपलब्ध करून देण्याचे नियोजन आहे. महापालिका सह-आयुक्त (वित्त) देविदास क्षीरसागर यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, या निधीचा वापर कोस्टल रोड, पिण्याच्या पाण्याचे नवीन स्रोत आणि पर्यावरण संरक्षणाशी संबंधित प्रकल्पांसाठी केला जाणार आहे.
महापालिकेकडे बँक ठेवी किंवा आर्थिक बळाची कमतरता नसली तरी प्रकल्पांसाठी निधी जमा होण्याची प्रतीक्षा करण्याऐवजी बाजारातून भांडवल उभारून कामे वेगाने पूर्ण करण्याच्या भूमिकेत बदल करण्यात आला आहे. यासाठी ‘Time Value of Infrastructure’ या तत्त्वावर भर दिला जात आहे. म्हणजेच, निधी उपलब्ध होईपर्यंत प्रकल्प लांबवण्याऐवजी भांडवल उभारून आवश्यक पायाभूत सुविधा वेळेत उभारण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे.
कोस्टल रोडसह प्रमुख प्रकल्पांना निधी
म्युनिसिपल बाँडमधून उभारण्यात येणाऱ्या निधीतून मुंबईतील वाहतूक, पाणी आणि पर्यावरणाशी संबंधित महत्त्वाच्या प्रकल्पांना गती देण्याचे नियोजन आहे.
वर्सोवा-दहिसर उत्तर कोस्टल रोड हा त्यातील प्रमुख प्रकल्प आहे. दक्षिण कोस्टल रोडनंतर वर्सोवा आणि दहिसर जोडणाऱ्या या मार्गाचे काम सुरू झाले आहे. तर वांद्रे-वर्सोवा टप्प्याचे काम महाराष्ट्र राज्य रस्ते विकास महामंडळामार्फत केले जात आहे.
समुद्र प्रदूषण रोखण्यासाठी महापालिकेच्या Mumbai Sewage Disposal Project (MSDP) अंतर्गत सांडपाण्यावर पूर्ण प्रक्रिया करण्याची व्यवस्था उभारली जात आहे. या प्रकल्पाचा पहिला टप्पा पुढील वर्षी पूर्ण होणे अपेक्षित असून संपूर्ण प्रकल्प २०३० पर्यंत कार्यान्वित करण्याचे नियोजन आहे.
पाण्यासाठी गारगाई, डिसॅलिनेशन प्रकल्प
मुंबईला सध्या दररोज सुमारे ४,५०० दशलक्ष लिटर पिण्याचे पाणी पुरवले जाते. भविष्यातील गरज लक्षात घेऊन या पुरवठ्यात दररोज आणखी ५०० दशलक्ष लिटरची वाढ करण्याचे महापालिकेचे नियोजन आहे. अनेक वर्षांपासून रखडलेल्या गारगाई धरण प्रकल्पासाठी टेंडर आणि कंत्राट जारी करण्यात आल्याची माहिती देण्यात आली आहे.
यासोबतच समुद्राच्या पाण्यातील क्षार काढून ते पिण्यायोग्य करण्यासाठी डिसॅलिनेशन प्रकल्पावरही काम सुरू आहे.
मुंबईकरांनाही बाँडमध्ये गुंतवणुकीची संधी
महापालिकेचा उद्देश केवळ बँका किंवा मोठ्या संस्थात्मक गुंतवणूकदारांकडून निधी उभारणे एवढाच नसून मुंबईच्या नागरिकांनाही शहराच्या विकासात सहभागी करून घेण्याचा आहे. पुढील वर्षाच्या सुरुवातीपासून टप्प्याटप्प्याने बाँड जारी करण्याचे नियोजन असून २०२७च्या मध्यापर्यंत किरकोळ गुंतवणूकदारांसाठी पब्लिक इश्यू सुरू केला जाऊ शकतो.
सेबीची मंजुरी मिळाल्यास बाँडच्या ‘टोकनायझेशन’ तंत्रज्ञानाचा वापर करण्याचाही विचार आहे. त्यामुळे कमी मूल्याचे बाँड मोबाईल फोनच्या माध्यमातून थेट खरेदी करणे नागरिकांना शक्य होऊ शकते.
१,००० कोटींचे ‘ग्रीन बाँड’
पर्यावरणपूरक प्रकल्पांसाठी स्वतंत्र १,००० कोटी रुपयांचे ‘ग्रीन बाँड’ जारी करण्याचेही महापालिकेचे नियोजन आहे. सांडपाणी प्रक्रिया यांसारख्या प्रकल्पांसाठी या निधीचा वापर केला जाणार आहे.
पुणे, नाशिक आणि पिंपरी-चिंचवड यांसारख्या महापालिकांनी यापूर्वी म्युनिसिपल बाँड जारी केले आहेत. मात्र त्यांची रक्कम तुलनेने कमी होती. मुंबई महापालिकेचा प्रस्तावित ९,५०० कोटी रुपयांचा बाँड कार्यक्रम स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या पातळीवरील बाजारातून निधी उभारणीला मोठ्या प्रमाणावर चालना देणारा ठरू शकतो.
Key Points
मुंबई महापालिका ९,५०० कोटी रुपयांचा म्युनिसिपल बाँड कार्यक्रम सुरू करणार,
कोस्टल रोड, पाणी आणि पर्यावरणाशी संबंधित प्रकल्पांसाठी निधीचा वापर,
गारगाई धरण आणि डिसॅलिनेशन प्रकल्पांनाही निधी उभारणीचा आधार,
२०२७च्या मध्यापर्यंत किरकोळ गुंतवणूकदारांसाठी पब्लिक इश्यूची शक्यता,
पर्यावरणपूरक प्रकल्पांसाठी स्वतंत्र १,००० कोटींच्या ग्रीन बाँडचे नियोजन.