नाशिक (Nashik): मुंबई महानगर प्रदेश आणि मराठवाड्यादरम्यान थेट, वेगवान आणि नियंत्रित वाहतूक व्यवस्था निर्माण करण्याबरोबरच महाराष्ट्रातील प्रमुख महामार्गांचे जाळे परस्परांशी जोडण्याच्या दृष्टीने कल्याण-लातूर जनकल्याण एक्सप्रेसवे महत्त्वाचा दुवा ठरणार आहे. सुमारे ४४२ किलोमीटर लांबीचा सहापदरी, पूर्णपणे ॲक्सेस कंट्रोल्ड ग्रीनफिल्ड एक्सप्रेसवे उभारण्यास राज्य सरकारने मान्यता दिली असून, सुमारे ३५ हजार कोटी रुपयांचा खर्च अपेक्षित आहे. महाराष्ट्र राज्य रस्ते विकास महामंडळाकडून (एमएसआरडीसी) हा प्रकल्प राबविला जाणार आहे.
कल्याण-लातूर एक्सप्रेसवे केवळ कल्याण ते लातूरदरम्यानचा प्रवास वेगवान करण्यापुरता मर्यादित नसून, महाराष्ट्रातील विविध प्रमुख वाहतूक कॉरिडॉरना परस्परांशी जोडणारे नवे इंटरकनेक्टिंग एक्सप्रेसवे नेटवर्क म्हणून या प्रकल्पाकडे पाहिले जात आहे. सध्या कल्याण ते लातूर प्रवासासाठी सुमारे १० ते ११ तास लागतात. हा मार्ग पूर्ण झाल्यानंतर हा प्रवास सुमारे चार तासांत पूर्ण होण्याची शक्यता आहे.
दिल्ली-मुंबई एक्सप्रेसवेपासून मराठवाड्यापर्यंत
कल्याण-बदलापूर परिसरातून दिल्ली-मुंबई एक्सप्रेसवेच्या विरार-जवाहरलाल नेहरू पोर्ट प्राधिकरण (जेएनपीए) लिंकचा मार्ग जात आहे. त्यामुळे कल्याण-लातूर एक्सप्रेसवेला या लिंक एक्सप्रेसवे तसेच एमएमआरमधील रिंग रोड नेटवर्कशी जोडण्याचे नियोजन आहे.
यामुळे लातूर आणि मराठवाड्यातील वाहतूक दिल्ली-मुंबई एक्सप्रेसवेच्या नेटवर्कशी जोडली जाऊ शकते. याचा विशेष फायदा मालवाहतुकीला होण्याची शक्यता आहे. मराठवाड्यातील औद्योगिक आणि कृषी उत्पादनांना मुंबई महानगर प्रदेशातील बाजारपेठा तसेच जेएनपीए बंदरापर्यंत पोहोचण्यासाठी अधिक वेगवान मार्ग उपलब्ध होऊ शकतो.
विरार-अलिबाग कॉरिडॉरलाही जोडणी
कल्याण-लातूर मार्गाला विरार-अलिबाग मल्टीमॉडेल कॉरिडॉरशी जोडण्याचेही नियोजन आहे. त्यामुळे हा मार्ग ठाणे-कल्याणपुरता मर्यादित न राहता मुंबई महानगर प्रदेशातील वसई-विरार, नवी मुंबई, जेएनपीए परिसर आणि नवी मुंबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळाच्या वाहतूक व्यवस्थेशी जोडला जाऊ शकतो.
अटल सेतू (मुंबई ट्रान्स हार्बर लिंक) आणि एमएमआरमधील विविध महामार्गांशी निर्माण होणाऱ्या जोडण्यांमुळे मराठवाड्यातून मुंबई महानगर प्रदेशातील बंदरे, विमानतळ आणि औद्योगिक क्षेत्रांपर्यंत पोहोचण्यासाठी पर्यायी वेगवान मार्ग उपलब्ध होऊ शकतो.
लातूरला शक्तिपीठ महामार्गाची जोड
या एक्सप्रेसवेच्या लातूर टोकाला नागपूर-गोवा शक्तिपीठ एक्सप्रेसवेशी इंटरचेंज प्रस्तावित आहे. त्यामुळे कल्याणमार्गे मुंबई महानगर प्रदेश आणि मराठवाडा शक्तिपीठ महामार्गाच्या नेटवर्कशी जोडला जाऊ शकतो.
या जोडणीमुळे मुंबई महानगर प्रदेशातून मराठवाडा, विदर्भ, कोकण आणि गोव्याच्या दिशेने जाणाऱ्या वाहतुकीसाठी पर्यायी हायस्पीड कॉरिडॉर उपलब्ध होण्याची शक्यता आहे. भविष्यात महाराष्ट्रातील विविध एक्सप्रेसवे एकमेकांना जोडण्याच्या दृष्टीने या प्रकल्पाचे महत्त्व वाढू शकते.
सूरत-चेन्नई कॉरिडॉरशीही कनेक्टिव्हिटी
मराठवाड्यात कल्याण-लातूर एक्सप्रेसवेचा मार्ग प्रस्तावित सूरत-चेन्नई इकॉनॉमिक कॉरिडॉरच्या जवळून जाणार असल्याने या मार्गालाही अप्रत्यक्षपणे जोडणी मिळण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे महाराष्ट्राच्या पश्चिम भागातून मराठवाड्यामार्गे दक्षिण भारताकडे जाणाऱ्या मालवाहतुकीसाठी आणखी एक महत्त्वाचा मार्ग उपलब्ध होऊ शकतो.
महाराष्ट्राच्या महामार्ग जाळ्यात नवा दुवा
प्रस्तावित कल्याण-लातूर एक्सप्रेसवेचा व्यापक विचार केल्यास एकाच मार्गावरून अनेक प्रमुख वाहतूक कॉरिडॉर एकमेकांना जोडले जाणार आहेत. दिल्ली-मुंबई एक्सप्रेसवे, जेएनपीए लिंक, विरार-अलिबाग मल्टीमॉडेल कॉरिडॉर, एमएमआर रिंग रोड, शक्तिपीठ एक्सप्रेसवे आणि सूरत-चेन्नई इकॉनॉमिक कॉरिडॉर यांच्याशी या मार्गाची सांगड घालण्याचे नियोजन आहे.
त्यामुळे हा एक्सप्रेसवे केवळ कल्याण ते लातूरदरम्यानचा नवा रस्ता न राहता मुंबई महानगर प्रदेशाला मराठवाडा, विदर्भ, कोकण, गोवा आणि दक्षिण भारताशी जोडणाऱ्या महाराष्ट्राच्या भविष्यातील महामार्ग नेटवर्कमधील महत्त्वाचा कनेक्टिंग कॉरिडॉर ठरणार आहे.
माळशेज घाटाला ८ किलोमीटरचा बोगदा
कल्याण-लातूर एक्सप्रेसवेच्या मार्गातील महत्त्वाचे अभियांत्रिकी आव्हान म्हणजे सह्याद्रीतील माळशेज घाट. घाटातील अवघड भौगोलिक परिस्थिती आणि वळणांचा अडथळा दूर करण्यासाठी सुमारे ८ किलोमीटरचा बोगदा प्रस्तावित आहे.
या बोगद्यामुळे घाटातील तीव्र चढ-उतार, धोकादायक वळणे आणि वाहतूक कोंडी टाळून एक्सप्रेसवेवरील वाहतूक अधिक सुरक्षित आणि वेगवान करण्याचे उद्दिष्ट आहे.
Key Points
कल्याण-लातूर जनकल्याण एक्सप्रेसवे सुमारे ४४२ किमी लांबीचा सहापदरी ग्रीनफिल्ड मार्ग,
प्रकल्पासाठी सुमारे ३५ हजार कोटी रुपयांचा खर्च अपेक्षित,
दिल्ली-मुंबई, विरार-अलिबाग, शक्तिपीठ आणि सूरत-चेन्नई कॉरिडॉरशी जोडणीचे नियोजन,
जेएनपीए, नवी मुंबई विमानतळ आणि एमएमआर रिंग रोड नेटवर्कशी कनेक्टिव्हिटी प्रस्तावित,
लातूर टोकाला शक्तिपीठ एक्सप्रेसवेशी इंटरचेंज प्रस्तावित,
माळशेज घाटात सुमारे ८ किलोमीटरचा बोगदा उभारण्याचे नियोजन,
कल्याण-लातूर प्रवासाचा कालावधी सध्याच्या १०-११ तासांवरून सुमारे चार तासांपर्यंत कमी होण्याची शक्यता.