नागपूर (Nagpur) : राज्यभरात जलयुक्त शिवार अभियानाचा दुसरा टप्पा सुरू झाला आहे. या मोहिमेत मोठी धरणे, नाले तसेच तलावातील लाभक्षेत्र गाळमुक्त करण्याचा ठराव घेण्यात आला आहे. पाणवठ्यातून बाहेर पडणारा गाळ स्थानिक शेतकऱ्यांना शेतीसाठी पुरविला जाणार आहे, तर गाळ काढण्यासाठी स्वयंसेवी संस्थांना 31 रुपये प्रति घनमीटर दराने मोबदला द्यायचा आहे. जिल्ह्यातील तीन विभागांच्या माध्यमातून 145 लाख घनमीटर गाळ काढण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे. नुकतीच जलसंधारण विभागाने जिल्ह्यातील स्वयंसेवी संस्थांशी बैठक घेऊन चर्चा केली. चर्चेदरम्यान सुमारे 7 स्वयंसेवी संस्थांनी सहमती दर्शवली, मात्र प्रत्यक्षात आतापर्यंत केवळ आर्ट ऑफ लिव्हिंग संस्थेनेच काम सुरू केले आहे. या संस्थेतर्फे जि.प.च्या तलावातील गाळ साफ करण्याचे काम सुरू करण्यात आले आहे.
जलयुक्त शिवार अभियान-2 सुरू
जिल्ह्यातील ग्रामीण भागात जलसाठा पुनरुज्जीवनासाठी जलयुक्त शिवार अभियान-2 सुरू करण्यात आले आहे. सन 2025 पर्यंत झाडे, तलाव आणि मोठ्या नाल्यांमधील गाळ काढावा लागेल, जेणेकरून पाणी साठवण क्षमता वाढवता येईल. अल्प भूधारक, विधवा आणि दिव्यांग वर्गातील शेतकऱ्यांना त्यांच्या शेतात गाळ टाकण्यासाठी अनुदान देण्याची तरतूदही करण्यात आली आहे. या संपूर्ण मोहिमेत लोकसहभाग वाढावा म्हणून चिखल साफसफाईची जबाबदारी स्वयंसेवी संस्थांवर देण्यात आली असली तरी आतापर्यंत केवळ 7 स्वयंसेवी संस्थांनी सहकार्य करण्याची तयारी दर्शवली आहे. स्वयंसेवी संस्थांच्या असहकारामुळे यंदा मोहीम पूर्ण ताकदीने सुरू होऊ शकली नाही. ही मोहीम लवकरच सुरू होणार असल्याचा दावा मोहिमेशी संबंधित अधिकाऱ्यांकडून केला जात असला तरी पुढे येणाऱ्या स्वयंसेवी संस्थाची संख्या कमी आहे.
46 लाख घनमीटर गाळावर जिल्हा परिषदेचा जोर
जिल्ह्यात 470 जलसंधारण तलावांचा समावेश करण्यात आला आहे. या टप्प्यात 114 तलावांचे प्रस्ताव तयार केले जात आहेत, तर 87 बंधारे स्वच्छ केले जात आहेत. काम सुरू करण्यात आले आहे. 87 धरणांसाठी 19 कोटी 46 लाख 70 हजार रुपये मंजूर झाले आहे. या धरणांमध्ये 2, रामटेकला 14, उमरेडला 16, कुही 5,, भिवापूर 7.ल, मेवा 7, कळमेश्वर 4, काटोल 29, नरखेड 13 आणि कामठी धरणाचा समावेश आहे. या कामांसाठी स्वयंसेवी संस्थांकडून अर्ज मागविण्यात आले होते. मात्र संस्था अद्याप पुढे आलेल्या नाहीत. अशा प्रशासकीय आणि तांत्रिक मान्यता मध्ये त्यानंतरही हा मुद्दा रखडला आहे.
जलसंपदा विभागाच्या 22 धरणांचा समावेश आहे
जलसंपदा विभागाच्या 22 बालकांचा गालमुक्त अभियानात समावेश करण्यात आला आहे. या धरणांमधून सुमारे 103 लाख घनमीटर गाळ काढला जाणार आहे. या धरणांमध्ये हिगणा येथील 6, उमरेड येथील 11, कागपूर ग्रामीण येथील 3 आणि भिवापूर येथील 2 धरणांचा समावेश आहे. या कामांसाठी स्वयंसेवी संस्थांनीही रस दाखविला नाही. जिल्ह्यातील जलसंधारण विभाग, जि.प.चा जलसंधारण विभाग व गाळमुक्त (गाळमुक्त) मोहिमेत पाटबंधारे विभागाची धरणे, मोठे दल आणि कालवे यांचा समावेश करण्यात आला आहे. स्वयंसेवी संस्थांच्या मदतीने गाळ काढून स्थानिक शेतकऱ्यांना शेतीसाठी उपलब्ध करून देण्यात येणार आहे. लहान शेतकऱ्यांची गरज भासणार आहे. गाळयुक्त माती वाहून नेण्यासाठी अनुदानही दिले जात आहे. ही मोहीम 2025 पर्यंत चालणार आहे. अशी माहिती जिल्हा जलसंधारण अधिकारी, नागपूर श्रीकांत मस्कवार यांनी दिली.
19 कोटी 46 लाख मध्ये 87 धरणांचा प्रस्ताव तयार
गाळमुक्त (गाळमुक्त अभियान) जि.प.च्या जलसंधारण विभागांतर्गत 19 कोटी 46 लाख प्रस्ताव आले आहेत. सुमारे 114 बंधाऱ्यांचे प्रस्ताव आले असून त्यापैकी 8.7 कामे सुरू झाली आहेत. अशी माहिती बी व्ही सायम, जलसाठा अधिकारी यांनी दिली.
जलसंधारण विभागाचे 4 तलाव
जलसंधारण विभागाच्या 4 तलावांची ओळख पटली आहे. इतर अनेक तलावांचाही आराखड्यात समावेश करण्यात आला होता, परंतु आतील दगड आणि मातीमुळे या तलावांचा समावेश करण्यात आला नाही. यामध्ये 4 तलावांचा समावेश करण्यात आला. या तलावांमध्ये हिंगणा येथील 1 तलाव, नरखेड येथील 1 तलाव आणि काटोल येथील 4 तलावांचा समावेश आहे. या तलावांमधून सुमारे 4.580 घनमीटर गाळ काढण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे
मोहिम विशेष
काढलेला गाळ स्थानिक शेतकऱ्यांना लागवडीसाठी उपलब्ध करून दिला जाणार आहे, लहान शेतकऱ्यांनाही मातीचा गाळ वाहतुकीसाठी अनुदान देण्यात येत आहे, ही मोहिम 2025 पर्यंत चालणार आहे.