नाशिक (Nashik): नागपूर-मुंबई समृद्धी महामार्गाला समांतर स्वतंत्र मालवाहतूक रेल्वेमार्ग (DFC) उभारण्याच्या दृष्टीने महाराष्ट्र सरकारने महाराष्ट्र रेल्वे इन्फ्रास्ट्रक्चर लिमिटेडला अभ्यास करण्याचे निर्देश दिले आहेत. समृद्धी महामार्ग उभारल्यानंतर शिल्लक राहिलेल्या जागेतच हा मालवाहतूक रेल्वेमार्ग उभारण्याचे नियोजन असून, त्यासाठी नव्याने भूसंपादनाची गरज भासणार नसल्याचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी सांगितले.
नागपूर येथील अवादा सोलर प्रकल्पाच्या पाहणीनंतर माध्यमांशी बोलताना फडणवीस यांनी ही माहिती दिली. प्रस्तावित रेल्वेमार्ग गडचिरोलीपासून जेएनपीए आणि वाढवण या दोन्ही बंदरांना थेट जोडण्याचे नियोजन असल्याचे त्यांनी सांगितले. हा मार्ग केवळ मालवाहतुकीसाठी असेल; त्यावर प्रवासी वाहतूक केली जाणार नसल्याचेही त्यांनी स्पष्ट केले.
देशात सध्या ईस्टर्न आणि वेस्टर्न असे दोन प्रमुख समर्पित मालवाहतूक रेल्वे कॉरिडॉर आहेत. ईस्टर्न डीएफसी सुमारे १,३३७ किलोमीटर असून तो पंजाबमधील न्यू सहनेवालपासून हरियाणा आणि उत्तर प्रदेशमार्गे बिहारमधील सोननगरपर्यंत जातो. वेस्टर्न डीएफसीची लांबी सुमारे १,५०६ किलोमीटर असून तो उत्तर प्रदेशातील दादरीपासून हरियाणा, राजस्थान आणि गुजरातमार्गे जवाहरलाल नेहरू पोर्टपर्यंत जोडला जातो. या दोन्ही मार्गांसह देशात सुमारे २,८४३ किलोमीटरचे समर्पित मालवाहतूक रेल्वे जाळे विकसित होत आहे.
समृद्धीच्या शिल्लक जागेचा वापर
नागपूर ते मुंबई समृद्धी महामार्गासाठी १२० मीटर रुंदीप्रमाणे भूसंपादन करण्यात आले आहे. महामार्ग उभारताना प्रत्यक्षात सुमारे ६० मीटर जागेचा वापर करण्यात आला असून उर्वरित जागेचा प्रस्तावित मालवाहतूक रेल्वेमार्गासाठी वापर करण्याचा विचार आहे.
महाराष्ट्रात जवाहरलाल नेहरू पोर्ट प्राधिकरण (जेएनपीए) हे महत्त्वाचे बंदर असून भविष्यातील वाढती मालवाहतूक लक्षात घेऊन पालघर जिल्ह्यातील वाढवण येथे मोठ्या बंदराची उभारणी सुरू आहे. वाढवण बंदरातून भविष्यात मोठ्या प्रमाणावर जलवाहतूक होण्याची अपेक्षा आहे. त्याचा राज्यातील विविध भागांना फायदा व्हावा, यासाठी नाशिक, जालना आणि वर्धा येथील प्रस्तावित तीन ड्रायपोर्ट तसेच गडचिरोलीतील पोलाद उद्योगांना बंदरांशी जोडण्याचे नियोजन करण्यात येत आहे.
मुख्यमंत्र्यांनी जाहीर केलेल्या नियोजनानुसार प्रस्तावित फ्रेट कॉरिडॉर जेएनपीए आणि वाढवण या दोन्ही बंदरांना जोडला जाणार आहे. तसेच राज्यातील तीनही ड्रायपोर्टवरील मालाची वाहतूक या मार्गाने करणे शक्य होणार आहे.
गडचिरोलीपर्यंत विस्ताराचा विचार
नागपूर-मुंबई समृद्धी महामार्गाचा गडचिरोलीपर्यंत विस्तार केला जात आहे. त्यामुळे प्रस्तावित मालवाहतूक रेल्वेमार्गही गडचिरोलीपर्यंत नेण्याचे नियोजन आहे. यासंदर्भात महाराष्ट्र सरकारने महाराष्ट्र रेल्वे इन्फ्रास्ट्रक्चर लिमिटेडला अभ्यास करून अहवाल सादर करण्यास सांगितले आहे. या अहवालानंतर प्रकल्पाच्या पुढील कार्यवाहीला दिशा मिळणार आहे.
समृद्धी महामार्गालगत उपलब्ध जागेचा वापर झाल्यास स्वतंत्र भूसंपादनाची गरज कमी होणार असून, उत्तर महाराष्ट्र, मराठवाडा आणि विदर्भातील मालवाहतुकीला बंदरांशी थेट जोडणी मिळण्यास मदत होण्याची अपेक्षा आहे. त्यामुळे या भागातील निर्यातवाढ आणि बंदरसंलग्न विकासाला चालना मिळण्याची शक्यता आहे.
Key Points
समृद्धी महामार्गाच्या शिल्लक जागेत स्वतंत्र मालवाहतूक रेल्वेमार्ग उभारण्याचे नियोजन
महाराष्ट्र रेल्वे इन्फ्रास्ट्रक्चर लिमिटेडला अभ्यास करून अहवाल सादर करण्याचे निर्देश
प्रस्तावित मार्ग गडचिरोलीला जेएनपीए आणि वाढवण बंदरांशी जोडणार
नाशिक, जालना आणि वर्धा येथील प्रस्तावित ड्रायपोर्टना रेल्वे मालवाहतुकीची जोड मिळण्याचे नियोजन
प्रस्तावित मार्ग केवळ मालवाहतुकीसाठी; प्रवासी वाहतूक केली जाणार नाही