मुंबई (Mumbai): भारतातील राष्ट्रीय महामार्गांवरील बोगद्यांचे बांधकाम अधिक सुरक्षित करण्यासाठी आणि डोंगराळ भागातील दरडी कोसळण्याच्या घटनांना आळा घालण्यासाठी राष्ट्रीय महामार्ग प्राधिकरणाने (NHAI) जागतिक पातळीवर मोठी तांत्रिक भागीदारी केली आहे. एनएचएआयने नॉर्वेची राजधानी ऑस्लो येथे तेथील अग्रगण्य 'नॉर्वेजियन भू-तांत्रिक संस्था' (NGI) सोबत ५ वर्षांचा महत्त्वपूर्ण सामंजस्य करार केला आहे. यामुळे देशातील पर्वतीय आणि आव्हानात्मक महामार्ग प्रकल्पांना प्रगत आंतरराष्ट्रीय तंत्रज्ञानाची जोड मिळणार आहे.
देशात सध्या एक्सप्रेसवे आणि राष्ट्रीय महामार्गांचे जाळे वेगाने विस्तारत आहे. विशेषतः कोकण, पश्चिम घाट, जम्मू-काश्मीर आणि ईशान्येकडील राज्यांमध्ये अनेक मोठे बोगदे (Tunnels) आणि डोंगराळ भागातून जाणारे रस्ते बांधले जात आहेत. अशा कठीण भौगोलिक रचनेच्या ठिकाणी अपघात टाळण्यासाठी आणि तांत्रिकदृष्ट्या सुरक्षित पायाभूत सुविधा उभारण्यासाठी एनएचएआयने आता प्रगत आंतरराष्ट्रीय अनुभवाचा वापर करण्याचे निश्चित केले आहे. यासाठी नॉर्वेच्या एनजीआय संस्थेचे मोलाचे सहकार्य घेतले जाणार आहे.
बोगद्यांचे तांत्रिक मूल्यमापन आणि डीपीआर तयार करण्यास मदत
या ५ वर्षांच्या ऐतिहासिक करारानुसार, भविष्यात उभारल्या जाणाऱ्या सर्व नवीन बोगदा प्रकल्पांचे तांत्रिक व्यवहार्यता अभ्यास अहवाल (Feasibility Study Reports) आणि सविस्तर प्रकल्प अहवाल (DPR) तयार करण्यासाठी एनजीआय ही संस्था महत्त्वाची सल्लागार सेवा पुरवणार आहे. याशिवाय सध्या वापरात असलेल्या बोगद्यांचे संरचनात्मक मूल्यांकन (Structural Assessment) आणि सुरक्षाविषयक ऑडिट (Safety Audit) देखील या संस्थेच्या मार्गदर्शनाखाली केले जाईल.
महामार्गांवरील संभाव्य धोके वेळेत ओळखण्यासाठी आणि कठीण घाटांमधील उतार स्थिरता मूल्यांकनासाठी (Slope Stability Assessment) ही संस्था एनएचएआयला आधुनिक तांत्रिक सहकार्य करेल.
दरडी कोसळण्यापूर्वीच मिळणार इशारा!
डोंगराळ भागातील राष्ट्रीय महामार्गांवर दरडी कोसळणे ही प्रवाशांच्या सुरक्षिततेच्या दृष्टीने मोठी समस्या बनली आहे. यावर मात करण्यासाठी प्रगत एनएसएआर डेटाचे (NSAR Data) विश्लेषण करून दरडप्रवण क्षेत्रांवर २४ तास देखरेख ठेवणारी आणि संभाव्य धोक्याची आगाऊ माहिती देणारी 'तातडीची इशारा यंत्रणा' (Early Warning System) विकसित करण्याचे नियोजन या करारात करण्यात आले आहे.
माहितीची देवाणघेवाण आणि तांत्रिक क्षमता वाढवण्यावर भर
एनजीआय आणि एनएचएआय मिळून नैसर्गिक जोखीम कमी करण्यासाठी संशोधन आणि विकास क्षेत्रात एकत्र काम करणार आहेत. यासाठी दोन्ही देशांच्या अभियंत्यांसाठी संयुक्त कार्यशाळा, विशेष चर्चासत्रे आणि तांत्रिक प्रशिक्षण कार्यक्रम आयोजित केले जातील. प्रत्येक प्रकल्पाच्या गरजेनुसार स्वतंत्र टेंडर आणि कराराच्या पातळीवर हे काम प्रकल्पनिहाय (Project-to-Project) चालणार आहे. हा करार बिगर-अनन्य (Non-exclusive) स्वरूपाचा असून, दोन्ही संस्थांना इतर जागतिक तांत्रिक संस्थांशी स्वतंत्रपणे करार करण्याचे पूर्ण स्वातंत्र्य असेल.
या महत्त्वपूर्ण भागीदारीमुळे केवळ राष्ट्रीय महामार्गांची तांत्रिक सुरक्षाच वाढणार नाही, तर भारत आणि नॉर्वे या दोन्ही देशांमधील पायाभूत सुविधा विकास, तंत्रज्ञानाची देवाणघेवाण आणि द्विपक्षीय संबंधांना नवी उंची लाभणार आहे.
Key Points Summary
एनएचएआय आणि नॉर्वेच्या एनजीआय संस्थेत ५ वर्षांचा महत्त्वपूर्ण सामंजस्य करार संपन्न.
देशातील महामार्गांवरील बोगद्यांचे स्ट्रक्चरल असेसमेंट आणि सुरक्षाविषयक ऑडिट केले जाणार.
आगामी प्रकल्पांचे डीपीआर (DPR) आणि व्यवहार्यता अहवाल तयार करण्यासाठी आंतरराष्ट्रीय सल्लागार सेवा मिळणार.
घाटांमध्ये दरडी कोसळण्याचा धोका टाळण्यासाठी प्रगत डेटाच्या आधारे तातडीची इशारा यंत्रणा उभारणार.
दोन्ही देशांमधील अभियंत्यांसाठी संयुक्त चर्चासत्रे आणि तांत्रिक प्रशिक्षण उपक्रम राबवणार.
करार प्रकल्पनिहाय असणार असून दोन्ही बाजूंना इतर संस्थांशी सहकार्य करण्याचे स्वातंत्र्य असणार.