मुंबई : IIT Bombay येथे 720 कोटी रुपयांची क्वांटम फॅब्रिकेशन सुविधा उभारली जात असून, ही देशातील पहिली फुल-स्टॅक क्वांटम हार्डवेअर प्रणाली ठरणार आहे. Narendra Modi यांच्या नेतृत्वाखाली सुरू झालेल्या राष्ट्रीय क्वांटम मिशनच्या पार्श्वभूमीवर महाराष्ट्राने या क्षेत्रात मोठी झेप घेतली आहे.
मुंबईत क्वांटम तंत्रज्ञानाच्या दिशेने महत्त्वाचे पाऊल टाकण्यात आले असून IIT Bombay येथे 720 कोटी रुपयांची अत्याधुनिक क्वांटम फॅब्रिकेशन सुविधा उभारली जात आहे. ही सुविधा देशातील पहिली फुल-स्टॅक क्वांटम हार्डवेअर प्रणाली ठरणार असून भारताच्या तंत्रज्ञान क्षमतेला नवे परिमाण मिळणार आहे.
2023 मध्ये Narendra Modi यांच्या नेतृत्वाखाली राष्ट्रीय क्वांटम मिशनची सुरुवात झाली होती. या मिशनमुळे देशातील क्वांटम संशोधनाला वेग मिळाला असून महाराष्ट्रानेही ‘महाराष्ट्र क्वांटम टेक्नॉलॉजी मिशन’च्या माध्यमातून उद्योगाभिमुख कौशल्य विकासावर भर दिला आहे.
या प्रकल्पासोबतच Tata Consultancy Services आणि आयआयटी बॉम्बे यांच्या सहकार्याने देशातील पहिल्या क्वांटम डायमंड मायक्रोचिप इमेजरवरही काम सुरू आहे. यामुळे संशोधन, सुरक्षा आणि संगणन क्षेत्रात मोठे बदल अपेक्षित आहेत.
माहिती तंत्रज्ञान मंत्री Ashish Shelar यांनी सांगितले की, क्वांटम तंत्रज्ञान हे आता केवळ प्रयोगशाळेपुरते मर्यादित राहिलेले नसून संगणन, संवाद, आरोग्य, वित्त आणि राष्ट्रीय सुरक्षेसाठी निर्णायक ठरणार आहे.
मुख्य सचिव Rajesh Agrawal यांनीही या क्षेत्रातील परिवर्तनावर भर देत क्वांटम संगणनामुळे गुंतागुंतीच्या समस्यांचे निराकरण अत्यल्प वेळेत शक्य होणार असल्याचे नमूद केले. क्यूबिट्सवर आधारित संगणनामुळे सध्याच्या प्रणालींपेक्षा अनेक पटीने वेग वाढणार आहे.
जागतिक स्तरावरही क्वांटम संशोधन वेगाने पुढे जात असून सुरक्षित संप्रेषणासाठी क्वांटम तंत्रज्ञानाचा वापर वाढत आहे. महाराष्ट्र शासनाने या क्षेत्रात संशोधन संस्था, उद्योग आणि शैक्षणिक क्षेत्र यांच्यात सहकार्य वाढवण्यावर भर दिला आहे.
2030 पर्यंत महाराष्ट्राला क्वांटम तंत्रज्ञानात जागतिक नेतृत्व मिळवून देण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले असून या दिशेने ही सुविधा महत्त्वाची ठरणार आहे.